Gdzie jest najcieplej na świecie? Ranking najgorętszych miejsc

Najcieplej na świecie jest dziś na suchych pustyniach zwrotnikowych – absolutnym liderem pozostaje pustynia Dasht‑e Lut, gdzie temperatura podłoża sięga nawet 80,8°C, a oficjalny rekord temperatury powietrza to 56,7°C w Dolinie Śmierci. Tak ekstremalne wartości pojawiają się także w Kotlinie Danakilskiej, Kibili, Tirat Cewi, Oodnadatta czy Syrakuzach, które trafiły do zestawień Światowej Organizacji Meteorologicznej. Jeśli chcesz zobaczyć pełny ranking najgorętszych miejsc i zrozumieć, dlaczego to właśnie tam upał jest tak bezlitosny, przeczytaj ten artykuł do końca.

Jak mierzy się „najcieplejsze miejsce na świecie”?

Pytanie o to, gdzie jest najcieplej na świecie, nie ma jednej prostej odpowiedzi, bo meteorolodzy patrzą na kilka różnych parametrów. Inny rekord dotyczy maksymalnej temperatury powietrza, inny – temperatury samego podłoża, a jeszcze inny – najwyższej średniej rocznej temperatury. Dochodzi do tego temperatura odczuwalna, która lepiej opisuje, co faktycznie czuje człowiek w danym miejscu.

Oficjalne rekordy powietrza weryfikuje Światowa Organizacja Meteorologiczna. Instytucja sprawdza m.in. poprawność przyrządów, ich ustawienie, otoczenie stacji i warunki synoptyczne danego dnia. Dlatego część „rekordów z książek” – jak słynne 58°C z Al‑Azizijji – po latach skreślono po ponownej analizie odczytów.

Osobną kategorię stanowią wartości rejestrowane przez satelity. Nad obszarami pozbawionymi stacji, jak Dasht‑e Lut w Iranie, mierzy się temperaturę powierzchni gruntu. Ta potrafi o 20–30°C przewyższać temperaturę powietrza, bo ciemne skały i żwir pochłaniają ogromne ilości promieniowania.

Jeszcze inaczej patrzymy na średnią roczną temperaturę, która pokazuje, gdzie upał trwa cały rok, bez realnej pory chłodniejszej. Tu rekordy należą do takich miejsc jak Kotlina Danakilska czy niektóre kraje Afryki Zachodniej, gdzie roczna średnia oscyluje wokół 29–30°C.

Gdzie zarejestrowano najwyższe temperatury powietrza?

Najwyższe oficjalne temperatury powietrza na Ziemi należą do kilku pustynnych i podzwrotnikowych lokalizacji. Rekordy te różnią się charakterem – jedne opisują pojedynczy ekstremalny dzień, inne wielodniową falę skwaru, ale wszystkie pokazują granice, do jakich dochodzi klimat.

Dolina Śmierci – rekord całej Ziemi

Dolina Śmierci w Kalifornii to najbardziej znany „piekarnik” świata. W osadzie Furnace Creek 10 lipca 1913 roku zanotowano 56,7°C, co Światowa Organizacja Meteorologiczna uznaje za najwyższą wiarygodnie zmierzoną temperaturę powietrza na globie. Stacja położona jest w depresji, otoczonej pasmami gór, przez co gorące powietrze „zatrzaskuje się” w niecce, a odpływ mas chłodniejszych jest mocno ograniczony.

Latem nie chodzi tam tylko o jeden rekordowy dzień. W najgorętszych miesiącach maksima powyżej 45°C utrzymują się całymi tygodniami, a fale upałów z wartościami zbliżonymi do 50°C są zjawiskiem powtarzalnym. Pomiary wskazują, że sama powierzchnia gruntu może się lokalnie rozgrzać nawet do około 90°C, więc zwykły spacer po południu wymaga dużej ostrożności.

Kibili – symbol afrykańskiego upału

Tunezyjska oaza Kibili leży na skraju Sahary i od dekad figuruje w statystykach jako jedno z najgorętszych miejsc Afryki. W lipcu 1931 roku zarejestrowano tu około 55°C, co WMO przyjmuje jako rekord temperatury powietrza dla kontynentu. Na wynik złożyły się silne nasłonecznienie, napływ skrajnie suchego powietrza zwrotnikowego oraz otoczenie rozległymi solniskami, które nagrzewają się jak lustro i oddają ciepło nad oazę.

Tirat Cewi, Mitribah i Turbat – azjatycka czołówka

W Azji granica 54°C została osiągnięta w kilku miejscach. W izraelskim kibucu Tirat Cewi, położonym około 220 metrów poniżej poziomu morza, 21 czerwca 1942 roku odnotowano około 54°C. Dolina Bet Sze’an działa jak naturalna misa, do której spływa i w której gromadzi się nagrzane powietrze.

Współczesne rekordy należą z kolei do regionu Zatoki Perskiej i Pakistanu. W kuwejckim Mitribah w 2016 roku termometry wskazały około 53,9°C, a rok później w pakistańskim Turbat zanotowano ~53,7°C. Oba pomiary Światowa Organizacja Meteorologiczna włączyła do oficjalnego katalogu rekordów ekstremalnych.

Syrakuzy – europejski rekord ciepła

Europa nie kojarzy się z rozpalonym żarem, a jednak w ostatnich latach ustanowiła kilka rekordów. 11 sierpnia 2021 roku na Sycylii stacja w Syrakuzach zanotowała 48,8°C. Po szczegółowej weryfikacji w 2024 roku WMO uznała ten pomiar za nowy rekord dla kontynentalnej Europy, poprawiając historyczne 48°C z Aten i Elefsiny.

Rekord padł w trakcie fali upałów związanej z rozległym wyżem nad basenem Morza Śródziemnego. Bardzo niska wilgotność – momentami poniżej 10 procent – sprawiła, że powietrze było suche, ale dla organizmu oznaczało to ekstremalne obciążenie układu krążenia i szybkie odwodnienie bez intensywnego pocenia.

Oodnadatta – najgorętsza Australia

Australijski interior ma własnych rekordzistów. W małej miejscowości Oodnadatta 1 stycznia 1960 roku zmierzono 50,7°C, co do dziś jest oficjalnym rekordem maksymalnej temperatury powietrza dla Australii. Miasteczko leży w skrajnie suchym regionie, z minimalnymi opadami i prawie całkowitym brakiem chmur latem, więc Słońce nagrzewa podłoże przez większą część dnia.

W takich warunkach każdy napływ gorącego powietrza z północy buduje nad środkową Australią rozległy obszar żaru, w którym upały powyżej 45°C nie są niczym niezwykłym. Rekord z Oodnadatta pokazuje, jak bardzo nagrzać mogą się kontynentalne wnętrza pozbawione wpływu oceanów.

Gdzie powierzchnia Ziemi nagrzewa się najmocniej?

Najwyższa temperatura powietrza to jedno, ale istnieją miejsca, gdzie jeszcze bardziej imponujące wartości uzyskuje się na samej powierzchni gruntu. Tutaj prym wiodą ciemne, suche pustynie pozbawione chmur, które działają jak olbrzymie płyty grzewcze.

Dasht‑e Lut – absolutny rekordzista

Dasht‑e Lut we wschodnim Iranie to dziś prawdopodobnie najgorętszy obszar Ziemi pod względem temperatury podłoża. Satelity rejestrujące promieniowanie termiczne wykazały, że w 2005 roku temperatura gruntu sięgnęła tam co najmniej 70,7°C, a analizy z lat 2003–2019 wskazały maksima w pobliżu 80,8°C. To wartości, przy których metal nagrzewa się niemal od razu, a nieosłonięta skóra ulega poparzeniu w bardzo krótkim czasie.

Pustynia obejmuje około 50 tysięcy kilometrów kwadratowych i ma zróżnicowaną powierzchnię: pola wydm, ciemne żwirowe płaszczyzny oraz skalne formy – kaluty. Ciemne podłoże pochłania promieniowanie znacznie mocniej niż jasne piaski, a niemal zupełny brak pary wodnej oznacza, że atmosfera bardzo słabo chroni grunt przed bezpośrednim „uderzeniem” promieniowania słonecznego.

Kotlina Danakilska – najwyższa średnia roczna temperatura

Kotlina Danakilska na pograniczu Etiopii i Erytrei to miejsce, w którym upał praktycznie nie odpuszcza przez cały rok. W okolicach miejscowości Dallol, w latach 1960–1966, zmierzono średnią roczną temperaturę około 34,4°C. To uważane jest za najwyższą znaną średnią roczną temperaturę na Ziemi.

Region leży w głębokiej depresji, poniżej poziomu morza, a suchy, słony krajobraz łączy się z aktywnością geotermalną. Gorące źródła i procesy wulkaniczne dogrzewają grunt oraz powietrze tuż nad powierzchnią. Nocą słupki rtęci spadają tam jedynie do około 23°C, więc organizm praktycznie nie ma szans na odpoczynek od upału.

W skali roku najbardziej ekstremalny „gorący klimat” nie pojawia się w miejscu jednego rekordu dziennego, lecz tam, gdzie średnia roczna temperatura – jak w Kotlinie Danakilskiej – utrzymuje się powyżej 30°C i nie występuje realna pora chłodniejsza.

Jak działa temperatura odczuwalna w ekstremalnym upale?

Termometr pokazuje jedno, ale ciało reaguje na coś nieco innego. Temperatura odczuwalna opisuje, jak organizm odbiera warunki atmosferyczne przy połączeniu trzech głównych czynników: rzeczywistej temperatury powietrza, prędkości wiatru oraz wilgotności. W upał kluczowa staje się właśnie wilgotność, bo utrudnia parowanie potu.

Jeżeli temperatura powietrza wynosi około 40°C, a wilgotność przekracza 70–80 procent, ciało praktycznie traci możliwość chłodzenia się poprzez pocenie. Tak było między innymi w Rio de Janeiro, gdzie w 2024 roku wskaźnik temperatury odczuwalnej sięgnął ponad 62°C przy około 40°C mierzonych termometrem. Podobny efekt pojawia się w miastach takich jak Tuguegarao czy w niektórych rejonach Azji Południowo‑Wschodniej.

Wiatr działa w tym układzie dwojako: przy niskiej wilgotności daje ulgę, przy bardzo dużej – jedynie poprawia mieszanie rozgrzanego, wilgotnego powietrza, nie przynosząc realnego schłodzenia. Z tego powodu ostrzeżenia meteorologiczne coraz częściej opierają się na indeksach odczuwalnych, a nie tylko na „suchej” temperaturze powietrza.

Które kraje są najcieplejsze w ujęciu rocznym?

Jeśli spojrzeć nie na pojedyncze rekordy, ale na roczną średnią temperaturę, ranking najgorętszych miejsc wygląda inaczej. Zestawienia, takie jak Climate Change Knowledge Portal, pokazują, że prawdziwymi „państwami pieca” są przede wszystkim kraje Afryki Zachodniej oraz niewielkie wyspiarskie państwa równikowe.

W Burkina Faso roczna średnia temperatura sięga około 29,26°C, w Mali – w przybliżeniu 29,21°C, a w Senegalu około 28,9°C. W Mauretanii mowa o blisko 28,82°C, natomiast w wyspiarskim Tuvalu na Pacyfiku roczna średnia to w przybliżeniu 28,6°C. W tych krajach klasyczne „pory roku” sprowadzają się raczej do różnic w opadach niż w temperaturze.

Z punktu widzenia statystyki można więc powiedzieć, że Afryka jest najgorętszym kontynentem, jeśli liczyć średnią roczną temperaturę, natomiast pod względem liczby absolutnych rekordów dziennych dominującą rolę odgrywa Azja, gdzie mieszczą się Dasht‑e Lut, Mitribah czy Turbat.

Najgorętszy kraj świata w ujęciu rocznym to nie ten, gdzie padł pojedynczy rekord, ale tam, gdzie – jak w Burkina Faso czy Mali – średnia dobowa temperatura przez cały rok oscyluje wokół 30°C.

Czy na Antarktydzie też bywa „ciepło”?

Nawet najzimniejszy kontynent Ziemi ma swoje „gorące” rekordy. 6 lutego 2020 roku w argentyńskiej stacji Esperanza na Półwyspie Antarktycznym zanotowano 18,3°C. Ten wynik został uznany za oficjalny rekord maksymalnej temperatury powietrza dla Antarktydy.

Stacja leży na północnym krańcu półwyspu, w regionie, gdzie ocieplenie klimatu jest szczególnie szybkie – lokalne analizy mówią o wzroście średniej temperatury rzędu 2,5–3°C od połowy XX wieku. Rekord Esperanzy był efektem jednoczesnego napływu bardzo ciepłego powietrza, intensywnego nasłonecznienia oraz lokalnych wiatrów typu fenowego, które podczas spływu z gór ogrzewają i osuszają masy powietrza.

Niedługo potem na sąsiedniej Wyspie Seymour stacja Marambio zanotowała 20,75°C – pomiar ten pozostaje w sferze szerszej „Antarktyki” rozumianej jako obszar na południe od 60. równoleżnika, ale pokazuje, jak daleko zaszły zmiany w regionie uznawanym dotąd za krainę wiecznego mrozu.

Jak znaleźć najcieplejsze miejsce „tu i teraz”?

Rekordy są spektakularne, ale większość z nas interesuje raczej to, gdzie w danym momencie jest najcieplej – czy to na potrzeby podróży, czy planowania aktywności. W tym celu służą globalne mapy i radary temperatur, które w czasie zbliżonym do rzeczywistego pokazują rozkład ciepła na całej planecie.

Nowoczesne serwisy pogodowe łączą dane z tysięcy stacji naziemnych, boi oceanicznych i satelitów. Użytkownik może przesunąć mapę, wskazać wybraną lokalizację i odczytać obecną temperaturę powietrza w stopniach Celsjusza, a często także temperaturę odczuwalną, wilgotność oraz punkt rosy. W ten sposób w kilka sekund da się sprawdzić, gdzie właśnie trwa fala upałów, a gdzie rozlał się mróz.

Instrumenty takie jak higrometry mierzą zawartość pary wodnej, a zaawansowane algorytmy przeliczają wszystko na indeksy komfortu cieplnego. Dla entuzjastów ekstremów najbardziej widowiskowe są oczywiście widoki pustyń – gdy radar pokazuje rozległe plamy przekraczające 40–45°C, często właśnie tam kryje się odpowiedź na pytanie, gdzie jest dziś najcieplej na świecie.